اما در مورد اينكه آيا حضرت بقيه الله (عج) در غيبت كبري همسر يا فرزندي دارد يا نه ؟ دليل قطعي بر وجود يا عدم وجود آن نداريم . تنها چيزي كه هست اينست كه سه نوع شواهد و قرائن داريم كه وجود همسر و فرزند را براي آن حضرت اثبات مي كند :

1-             قواعد كلي

2-             روايات

3-             دعاها

1- قواعد كلي :

احكام كلي شريعت محمدي (ص) ايجاب مي كند كه حضرت بقيه الله (عج) نيز چون ديگر پيشوايان معصوم تشكيل خانواده داده از سنت جد بزرگوارش حضرت ختمي مرتبت (ص) پيروي نمايد .

ميرزاي نوري مي فرمايد : چگونه ترك خواهند فرمود چنين سنت عظيمه جد بزرگوار خودرا با آنهمه ترغيب و تحريص كه در فعل آن و تهديد و تخويف كه در ترك آن شده است .سزاوارتين امت در اخذ به سنت پيغمبر (ص) امام هر عصر است و تاكنون كسي ترك آنرا از خصايص آن جناب نشمرده است .

مرحوم نهاوندي مي فرمايد : بالجمله بعد از اعتقاد به زندگي و غيبت آن بزرگوار و استحباب تناكح و تناسل و منع از رهبانيت و عزوبت لابد آن حضرت را عيال و اولاد مي باشد و كثرت آن به سبب طول عمر چنان كه اقتضاء مي كند باعث اختيار بلدي خاص است كه خالي از خير خواص باشد . تا آنكه ذكر آن حضرت چنانكه مقتضاي حكمت غيبت است مستور بماند و اولاد او هم به آسودگي خاطر زندگي كنند . پس گول اين شبهات را مخور و انكار وجود بلاد و اولاد آن بزرگوار را افسانه شمر .

2- روايات

در مورد همسر يا همسران حضرت بقيه الله (عج) فقط يك سر نخ وجود دارد و آن روايتي است كه مرحوم كفعمي در مصباح نقل كرده است . براساس اين روايت همسر حضرت بقيه الله (عج) از نسل عبدالعزّي (پسر عبدالمطلب) مي باشد . اما در مورد اولاد آن حضرت رواياتي هست كه وجود آنها را به روشني اثبات مي كند :

1.  سيدبن طاوس ، در جمال الاسبوع مي فرمايد : روايتي با سندهاي متصل يافتم كه حضرت ولي عصر (ع) را اولاد بسياري هست كه در شهرهاي كرانه دريا حاكم و والي هستند و در نيكي و بزرگواري در رأس نيكان روزگار و در قله صفات ابرار و اخيار هستند .

2.    روايت انباري ، كه به تفصيل از آن سخن خواهيم گفت .

3.  روايت علي بن فاضل ، كه متن كامل آن در بخش سوم خواهد آمد و مدارك آن را در يادداشت اول بخش چهارم بازگو خاوهيم كرد .

4.  امام صادق (ع) مي فرمايد : براي صاحب اين امر دو غيبت است كه يكي از آنها به قدري طولاني مي شود كه برخي از مردم گويند : وفات كرده ، برخي گويند : كشته شده ، و برخي گويند : آمده و رفته ، جز تعداد اندكي از شيعيان بر باور خود استوار نماند . وكسي از اقامتگاه او مطلع نمي شود حتي فرزندانش جايگاه او را ندانند به جز كسي كه متصدي امور اوست .

5.  محمد بن مشهدي ، در «مزار» از امام صادق (ع) نقل مي كند كه فرمود : گويا مي بينم نزول قائم (عج) را در مسجد سهله با اهل و عيالش

6.  رسول اكرم (ص) در آخرين شب زندگي خود قلم و دواتي خواست وصاياي فراواني املا كرد و امير مومنان نوشتند . آنگاه وصايايي هم در رابطه با فرزندان حضرت مهدي بيان فرمود . و دستور داد كه آنرا امامان معصوم (ع) دست به دست به حضرت مهدي (عج) برسانند و او نيز به هنگام وفات به پسرش تقديم نمايد .

مرحوم شيخ حر عاملي ، در كتاب الايقاظ من الهجعه بابي را به بحث از دولت فرزندان حضرت مهدي (عج) اختصاص داده است .

مرحوم علامه مجلسي بابي را به خلفا و اولاد حضرت مهدي (عج) اختصاص داده است .

در برابر احاديث ياد شده فقط يك روايت داريم كه ظاهرش با روايات فوق سازگار نيست و آن روايتي است كه مي گويد : هر امامي بايد فرزند داشته باشد به جز حضرت مهدي كه فرزند ندارد .

ميرزاي نوري مي فرمايد : ظاهر اينست كه مراد حضرت از نداشتن فرزند يعني فرزندي كه امام باشد زيرا آن حضرت خاتم الاوصيا است و فرزندي كه امام باشد ندارد .

مرحوم شيخ طوسي نيز با توجه به روايت فوق مي فرمايد: هر كس بگويد : حضرت مهدي (عج) فرزندي امام دارد كه تعداد امامان 13 عدد بشود سخن باطل گفته است .

روي اين بيان از بررسي مجموع احاديث استفاده مي شود كه حضرت مهدي (ع) را فرزندان بسياري هست كه همه از اوليا ، صلحا ، و شرفا هستند ولي سمت امامت ندارند كه امام منحصر به 12 معصوم است .

3- دعاها

در ضمن دعاهاي بسياري كه از پيشوايان معصوم و يا از ناحيه مقدسه صادر شده كه در زمان غيبت در ايام متبركه و يا اماكن مقدسه خوانده شود از اولاد و اهل بيت حضرت ولي عصر (عج) سخن به ميان آمده در حق آنها دعا شده و يا بر آنها درود و سلام تقديم شده است كه بدليل ماثور بودن آنها دليلهاي خوبي براي اثبات وجود اولاد حضرت مهدي (عج) مي باشند . در اين دعاها تعبيرهاي صريحي چون ولد ، ذريه ، اهل بيت ، و آل بيت به كار رفته كه وجود همسر و فرزند را براي آن حضرت اثبات مي كند . در اين زمينه دعاهاي بسياري هست كه در اين فرصت به تعدادي از آنها دست يافتيم و در اينجا به خوانندگان گرامي تقديم مي نمائيم :

1. در آخرين فراز از صلواتي كه از ناحيه مقدسه صادر شده چنين ميخوانيم :

و صلِّ علي وليكَ و ولاه عهدِهِ و الائمه من ولده و مد في اعمارهم وزد في اجالهم و بلغهم اقصي امالهم دينا و دنيا و اخره انك علي كل شيءٍ قدير

يعني : و درود بي پايان خود را بر ولي امرت و اولياي عهدش و پيشوايان از اولادش نازل بفرما و بر عمر واجلش بيفزاي و به عالي ترين آرزوهاي ديني و دنيوي و اخروي شان برسان كه به راستي به هر چيزي توانايي .

2. در ضمن دعايي كه به هنگام وداع سرداب مقدس وارد شده چنين مي خوانيم :

و صل علي وليك و ولاه عهدك و الائمه من ولده ...

يعني : صلوات و سلا خود را بر ولي امرت و اولياي عهدت و پيشوايان از فرزندانش بفرست .

3. و در زيارت مخصوصه حضرت ولي عصر (عج) در روزهاي جمعه چنين آمده :

السلام علي ولاه عهده و علي الائمه من ولده ...

يعني : سلام بر اولياي عهدش و پيشوايان از اولادش ...

4. در دعايي كه امام رضا (ع) تعليم فرموده كه در عصر غيبت خوانده شود چنين آمده است :

اللهم اعطه في نفسه و اهله و ولده و ذريته و امته و جميع رعيته ما تقربه عينه و تسربه نفسه و تجمع له ملك المملكات كلها ، قريبها و بعيدها و عزيزها و ذليلها ، حتي يجري حكمه علي كل حكم و يغلب بحقه كل باطل .

يعني : بارخدايا به او درباره خودش ، اهلش ، فرزندانش ، امتش و همه رعيتش عطا فرما آنچه را كه ديده اش روشن و دلش مسرور گردد و همه ملك دنيا را از خرد و كلان و دور و نزديك براي او گرد آور تا حكمش بر همه حكمها چيره و حقش بر همه باطلها پيروز گردد.

5. و شبيه همين عبارت در وداع زيارت سرداب مقدس وارد شده جز اينكه لفظ فرزندان ندارد ولي لفظ اهل و ذريه براي استشهاد كافي است .

6. در فرازي از زيارت مخصوص حضرت ولي عصر (عج) كه در روزهاي جمعه وارد است چنين آمده :

و اسئل الله ان يصلي علي محمد و ال محمد و ان يجعلني من المنتظرين لك و التابعين و الناصرين لك علي اعدائك و المستشهدين بين يديك في جمله اوليائك يا مولاي يا صاحب الزمان صلوات الله عليك و علي ال بيتك ، هذا يوم الجمعه .... صلوات الله عليك و علي ال بيتك الطاهرين

يعني : از خدا مي خواهم كه درود بي پايان خود بر محمد و ال محمد نازل فرمايد و مرا از منتظران مقدم تو و از ياران و پيروان تو و از پيكارگران در برابر دشمنان تو و از شهيدان در محضر تو در ميان دوستان تو قرار دهد اي مولاي من اي صاحب الزمان ! كه درودهاي بي پايان خدا بر تو و اهل بيت تو باد كه امروز روز جمعه است و آنروزي است كه ظهور تو و فرج تو مومنان به دست مبارك تو و نابودي كافران با شمشير تو در آن روز انتظار كشيده مي شود اي مولاي من مهمان تو هستم و تو به پناه دادن مأمور هستي مرا به عنوان مهمان بپذير و پناهم ده كه صلوات خدا بر تو و اهل بيت پاك و پاكيزه تو باد .

7. دعاي بسيار طولاني از ناحيه مقدسه صادر گرديده كه سيد بن طاوس آنرا از تعقيبات عصر جمعه شمرده و مي فرمايد اگر به هيچكدام از اعمال عصر جمعه هم موفق نشوي اين دعا را ترك نكن كه از ناحيه مقدسه به آن امر شده است ، در فرازي از دعا چنين مي خوانيم :

حتي ننظر الي وليك صلوتك عليه و اله ظاهر المقاله ، واضح الدلاله ، شافياً من الجهاله

يعني : تا ولي ترا ببينم – كه صلوات خدا بر او و آل او باد- با گفتاري روشن ، برهاني آشكار ، از گمراهي مي رهاند و از ناداني نجات مي بخشد ...

تعبير صلواتك عليه و اله در متن توقيع شريف آمده و شايسته استناد است .

8. در بخشي از صلواتن بسيار مفصلي كه در صبح جمعه وارداست چنين مي خوانيم :

اللهم كن لوليك ... و تجعله و ذريته فيها الائمه الوارثين

يعني : بار خدايا تو خود ولي ، حافظ ، يار و ياور ولي ات باش ، تا او را به خواست خود در روي زمين ساكن فرمائي و او را تا مدت طولاني در آن متمتع گرداني اورا و ذريه اش را از پيشوايان و وارثان زمين قرار دهي .

9. همين مضمون در دعاي شب بيست وسوم ماه مبارك رمضان نيز وارد است كه آنرا سيد بن طاوس به سند خود در كتاب عمل شهر رمضان آورده است .

10.در فرازي از صلواتي كه از ناحيه مقدسه صادر شده است چنين            مي خوانيم :

اللهم اعطه في نفسه و ذريته و شيعته و رعيته و خاصته و عامته و عدوه و جميع اهل الدنيا ، ما تقر به عينه و تسر به نفسه و بلغه افضل ما امله في الدنيا و الاخره ، انك علي كل شيء قدير

يعني : خدايا به او درباره خودش ، ذريه اش ، شيعيانش ، رعيتش ، دوستانش ، دشمنانش و همه مردم جهان آنچه را كه دلش شاد و ديده اش روشن گردد عطا فرما و او را به برترين آرزوهاي خود در دنيا و آخرت برسان كه براستي به هر چيزي توانايي .

11. همين مضمون در دعاي بعد از زيارت سوم سرداب مقدس وارد شده است كه تكرار نمي كنيم .

12. در فرازي از دعايي كه امام رضا (ع) امر فرموده در عصر غيبت در مورد حضرت ولي عصر (عج) خوانده شود چنين آمده است :

اللهم صل علي ولاه عهده و الائمه من بعده ...

فانهم معادن كلماتك و خزان علمك و دعائم دينك و ولاه عهدك و خالصتك من عبادك و صفوتك من خلقك و اوليئك و سلائل اوليائك و صفوه اولاد نبيك و السلام عليهم و رحمه الله و بركاته

يعني : پروردگارا صلوات و سلام خود را بر اولياء عهد او و پيشوايان بعد از او نازل فرما ...

كه آنها معدن كلمات تو ، خزانه علم تو ، استوانه هاي دين تو ، و اولياي امر تو و برگزيده هاي بندگان تو و سلاله هاي اولياي تو و انتخاب شده هاي اولاد پيامبرت (ص) هستند كه سلام و رحمت و بركات خدا بر آنها باد .

مرحوم كفعمي در حاشيه مصباح نوشته اند كه مراد از پيشوايان بعد از تو فرزندان آن حضرت است ... سپس مي افزايد : كه دعائي كه از حضرت مهدي (عج) نقل كرديم آنرا تائيد مي كند .

از بررسي همه روايات و دعاهاي ماثور از معصومين عليهم السلام استفاده مي شود كه حضرت بقيه الله (عج) را در عهد غيبت فرزنداني هست كه از اخيار و ابرار هستند و به هنگام ظهور در حضور آن حضرت خواهند بود و پس از حضرت مهدي (عج) ادامه دهنده راه او هستند .

وقتي كه از جمع بندي روايات به اين نتيجه مي رسيم كه حضرت ولي عصر (عج) را در دوران غيبت همسر و فرزندي هست و طبعاً در مدت يازده و نيم قرن كه از عمر شريفش مي گذرد شمار آنها بسيار زياد خواهد بود نخستين پرسشي كه در اذهان ايجاد مي شود اينست كه پس در كجا زندگي مي كنند ؟ آيا آنها نيز به دور از ديدگان ما اقامتگاه گزيده اند ؟ و يا در ميان ما بصورت عادي و ناشناخته زندگي مي كنند .

در فصل پيشين از روايات استفاده كرديم كه حضرت مهدي (عج) در غيبت كبري تنها زندگي نمي كنند بلكه همواره گروهي از اوتاد و و گروهي از خدمتگزارن در حضور آن سرور هستند كه به جز آنها كسي از اقامتگاه امام اطلاعي ندارد چنانكه مرحوم شيخ مفيد مي فرمايد :

اخبار فرواني از پيشوايان معصوم از آل محمد (ص) به ما رسيده است كه براي قائم منتظر دو غيبت است كه يكي از ديگري طولاني تر است . در غيبت كوتاه خواص شيعه از جايگاه او آگاه خواهند بود ولي در غيبت طولاني او توده مردم از اقامتگاه او بي خبر خواهند بود به جز دوستان مورد اعتمادش كه متصدي خدمتگزاري آن حضرت مي باشند .

در بخش روايات يادآور شديم كه حضرت امام صادق (ع) مي فرمايند : در غيبت كبري حتي فرزندانش از جايگاه او آگاه نخواهند بود به جز افرادي كه متصدي خدمت او هستند .

با توجه به روايات فوق و با توجه به اينكه اگر همسر و فرزندي براي آن حضرت ثابت شود به مقتضاي حكمت ازدواج كه همان توالد و تناسل است طبعاً تعداد آنها در اين مدت طولاني بسيار زياد خواهد بود مي توان استنباط كرد كه فرزندان حضرت مهدي (عج) در كنار آنحضرت و به دور از آن حضرت زندگي مي كنند كه داستان جزيره خضراء نيز آنرا اثبات مي كند كه دائماً تحت اشراف و عنايات خاص آن بزرگوار هستند ولي از جايگاه او بي خبرند .